TienVNCH

Thượng công Lê Văn Duyệt sinh năm Giáp Thân 1764 tại vùng thôn dã gần Vàm Trà Lọt, nay thuộc làng Hòa Khánh, tỉnh Mỹ Tho. Nội tổ của ông là cụ Lê Văn Hiếu từ Quảng Ngải thiên cư vào đây, sau được truy phong là Quảng Tiến Chiêu Nhị Tướng quân Hiếu Thuận Hầu.

Sau khi cụ Lê Văn Hiếu qua đời, thân phụ của ông là Le Văn Toại rời Vàm Trà Lọt đến cư ngụ tại Rạch Gầm, bên cạnh rạch Ông Hổ nay thuộc làng Long Hưng, tỉnh Mỹ Tho.

Bấy gìờ nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn Phúc đang tranh hùng, chúa Nguyễn thua chạy vào Nam.

Bắt đầu năm Canh Tý 1780, ông Lê Văn Duyệt được 17 tuổi và được Nguyễn Vương (lúc bấy giờ Nguyễn Ánh xưng vương tại Gia Định) tuyển làm Thái Giám. Tít lâu sau (1782) nhận thấy ông giải võ, tài trí mẫn tiệp, Nguyễn Vương phong ông làm Cai Cơ coi hai đạo quân thuộc nội. Trên đường tẩ quốc, vì thế yếu hơn Tây Sơn, Nguyễn Vương Nguyễn Phúc Ánh nhờ sự bảo vệ của ông Lê Văn Duyệt mà yên lòng.

Từ năm Kỷ Dậu 1789 ông mới thật sự trổ thần oai, nghiễm nhiên đứng vào hàng tướng lãnh thượng thng. Trải nhiều trận vào sanh ra tử, ông lập nhiều chiến công hiển hách, đặt biệt là trận ở cửa Thị Nại trong đêm rằm tháng Giêng năm Tân Dậu 1801, ông đã cùng các tướng Nguyễn Văn Trương, Nguyễn văn Thành, Tống Phước Lương, Võ Di Nguy dùng hỏa công toàn thắng quân Tay Sơn một trận để đời.

Trận Thị Nại được ghi là võ công đệ nhất trong thời trung hưng của nhà Nguyễn.

Tháng năm năm Nhâm Tuất 1802, vua Gia Long lên ngôi, thăng cho ông làm Khâm Sai Chưởng Tả Quân Bình Tây Tướng quân hiệp cùng Lê Chất dem bộ binh đánh Bắc Hà.. Tháng mười thâu phục Bắc Hà và đổi thành Bắc Thành. Năm 1804 ông dẹp yên mọi Đá Vách ở Quảng Ngải. Đến năm 1812 ông được phong làm Tổng Trấn Gia Định thành, coi gồm luôn hai trấn Bình Thuận và Hà Tiên, phụ tá có Long Vân Hầy Trương Tấn Bửu và Tịnh Viễn Hầu Ngô Nhn Tịnh.

Oai trấn thành Gia Định, ông đã khiến các nước Xiêm La (Thái Lan ngày nay), Chân Lạp (Căm Bu Chia) Lan Xang (Lào) kiên nể. Đương thời đều sợ oai ông, xem như cọp gấm Đồng Nai. Có một giai thoại về tài trí của ông: Nhân dịp nhiều cuộc vui chơi, biểu diễn võ thuật, ông mật saicon nuôi của ông là Lê văn Khôi rất khoẻ mạnh và giỏi võ, ăn mặc như một binh sĩ thường ra đánh cọp cho phái đoàn xem. Sau một hồi biểu diển, Lê văn Khôi đã vật chết cọp, ông bèn thét mắng và ra lệnh đem chém người biểu diễn, vì cho là cuộc chơi sao lại giết chết cọp. Vua Chân Lạp tiếc một kẻ tài giỏi, xin mãi, ông mới thôi và bảo rằng: ở nước tôi, hạnh võ sinh thường thường như thế này nhiều vô só, tiếc gì một người. Các phái đoàn đều cả sợ.

Tháng 6 năm Ất Hợi 1815, ông phụng chỉ về triều, và đến năm 1820 ông lại được về làm Tổng Trấn Gia Địnhlần thứ hai, coi soác miền Nam thêm 12 năm nữa. Năm Nhâm Thìn ngày 30 tháng 7 nhầm 25 tháng 8, 1832, ông mất tại thành Gia Định.

Hiện nay tại xã Bình Hòa, kế bên chợ Bà Chiểu, lăng và miếu thờ Đức Tả Quân (dân chúng trân trọng gọi là Lăng Ông) khói hươngnghi ngút vào những ngày h1y kị, ngày Rằm, mồng một, dân chúng đến chiêm bài tấp nập.

Theo lời các cố lão kể lại, ngôi mộ tại Gia Định là ngôi mộ chôn hình ông bằng sáp, còn hài cốt thật thì đem về an táng tại Long Hưng (Mỹ Tho). Biết rằng ngôi mộtại lăng ông không phải là hài cốt thật, nhưng lúc sinh thời ông trấn nhậm nơi đây oai quyền một cõi, nên khi chết ông được hiển linh, từng ban phúc cho nhiều ngưới đời mỗi khi hữu sự đến cầu xin.